Bagaimana Limfoma Boleh Dikesan dalam Kalangan Kanak-kanak? 4 Perkara yang Ibu Bapa Perlu Tahu

Dr Mohd Haris Fadzillah Bin Abdul Rahman (Kiri) dan Dr Kogilavani Gunasagaran (Kanan)

Bagaimana Limfoma Boleh Dikesan dalam Kalangan Kanak-kanak? 4 Perkara yang Ibu Bapa Perlu Tahu

Adakah anak anda mengalami benjolan yang tidak surut, demam tanpa sebab yang jelas atau kelihatan lebih letih daripada biasa? Limfoma mungkin bukan perkara pertama yang terlintas di fikiran ibu bapa kerana gejala-gejala ini juga boleh disebabkan oleh penyakit kanak-kanak yang biasa. Namun, apabila gejala berterusan, ibu bapa mungkin mula tertanya-tanya sama ada terdapat masalah kesihatan yang lebih serius.

Limfoma boleh berlaku dalam kalangan orang dewasa dan kanak-kanak. Namun, penyakit ini boleh menunjukkan ciri yang berbeza mengikut umur dan rawatannya juga tidak semestinya sama untuk setiap pesakit. Jadi, apakah tanda-tanda limfoma dalam kalangan kanak-kanak? Bagaimanakah rawatannya telah berkembang dan apakah yang boleh kita jangkakan untuk masa depan rawatan limfoma kanak-kanak?

Sempena Bulan Kesedaran Limfoma Sedunia, Dr Mohd Haris Fadzillah Bin Abdul Rahman, Pakar Perunding Perubatan dan Hematologi di Subang Jaya Medical Centre (SJMC) serta Presiden Persatuan Hematologi Malaysia, dan Dr Kogilavani Gunasagaran, Pakar Perunding Pediatrik serta Pakar Hematologi & Onkologi di SJMC, berkongsi pandangan mengenai limfoma dalam kalangan kanak-kanak melalui artikel ini.

1. Limfoma Dewasa Berbeza Daripada Limfoma Kanak-kanak

Salah satu perkara paling penting untuk difahami tentang limfoma ialah ia bukanlah satu jenis penyakit sahaja. Terdapat pelbagai jenis limfoma dan jenis yang lazim berlaku dalam kalangan kanak-kanak boleh berbeza daripada yang dialami oleh orang dewasa.

“Dalam kalangan kanak-kanak, limfoma lebih kerap terdiri daripada subjenis yang berkembang dengan cepat dan bersifat agresif, termasuk limfoma limfoblastik, limfoma Burkitt dan limfoma sel besar anaplastik. Limfoma Hodgkin juga merupakan salah satu jenis limfoma yang penting, khususnya dalam kalangan remaja dan golongan muda.”

“Dalam kalangan orang dewasa, jenis limfoma adalah lebih pelbagai. Selain bentuk agresif seperti limfoma sel B besar meresap (diffuse large B-cell lymphoma), orang dewasa juga boleh mengalami limfoma yang berkembang dengan lebih perlahan atau bersifat indolen, seperti limfoma folikular, yang jarang berlaku dalam kalangan kanak-kanak. Jenis lain, termasuk limfoma sel mantel dan beberapa jenis limfoma sel B matang, juga lebih banyak berlaku dalam kalangan orang dewasa yang lebih berusia,” jelas Dr Haris.

Perbezaan ini bukan semata-mata disebabkan oleh faktor umur. Kanak-kanak bukanlah orang dewasa dalam saiz yang lebih kecil. Biologi dan asal-usul perkembangan limfoma boleh berbeza mengikut peringkat umur, termasuk perubahan genetik yang mendorong perkembangan penyakit tersebut. Oleh sebab itu, doktor perlu mengenal pasti jenis limfoma dengan tepat sebelum menentukan pendekatan rawatan yang paling sesuai untuk seseorang pesakit.

2. Rawatan Kini Semakin Diperibadikan

Bagi kebanyakan ibu bapa, apabila mendengar perkataan “limfoma”, perkara pertama yang mungkin terlintas di fikiran ialah kemoterapi. Ini tidak menghairankan kerana kemoterapi yang menggunakan gabungan beberapa jenis ubat masih menjadi komponen penting dalam rawatan pelbagai jenis limfoma, terutamanya limfoma yang berkembang dengan cepat dan lazim berlaku dalam kalangan kanak-kanak. Kanser-kanser ini boleh menjadi sangat sensitif terhadap kemoterapi, yang bermaksud rawatan boleh memberikan keberkesanan yang tinggi.

Namun, kemoterapi bukan lagi satu-satunya pilihan yang tersedia untuk doktor. Dalam beberapa dekad yang lalu, doktor telah memperoleh pemahaman yang jauh lebih baik tentang faktor yang menyebabkan pelbagai jenis limfoma berkembang dan terus hidup. Perkembangan ini telah membuka peluang kepada rawatan yang boleh mengenal pasti ciri-ciri tertentu pada sel kanser atau memanfaatkan sistem imun badan sendiri untuk melawan kanser.

Bagi kanak-kanak, matlamat rawatan bukan sekadar mencapai remisi atau mengawal penyakit pada masa kini. “Kanak-kanak mempunyai jangka hayat yang jauh lebih panjang selepas rawatan. Oleh itu, doktor perlu mengambil kira bukan sahaja bagaimana untuk menyembuhkan limfoma hari ini, tetapi juga kesihatan pesakit 10, 20 atau 50 tahun akan datang. Dalam onkologi pediatrik, kelangsungan hidup sahaja tidak lagi mencukupi. Matlamatnya semakin tertumpu kepada mencapai kesembuhan sambil meminimumkan kesan jangka panjang rawatan,” kata Dr Kogilavani.

Rawatan untuk limfoma kanak-kanak termasuk:

• Antibodi Monoklonal

  Antibodi monoklonal boleh dianggap sebagai protein yang direka khas untuk mengenal pasti “penanda” tertentu yang terdapat pada sel kanser. Sebagai contoh, Rituximab menyasarkan penanda yang dikenali sebagai CD20, yang terdapat pada banyak limfoma sel B. Jika sesuai, ubat ini boleh digabungkan dengan kemoterapi untuk meningkatkan keberkesanan rawatan.

• Terapi Bersasar

  Berbanding menyerang sel yang membahagi dengan pantas secara menyeluruh, ubat-ubatan ini mengganggu isyarat atau proses tertentu yang diperlukan oleh sel limfoma untuk terus hidup dan berkembang. Subjenis limfoma yang berbeza mungkin mempunyai kelemahan yang berbeza. Oleh itu, rawatan ini semakin boleh dipilih berdasarkan ciri-ciri biologi penyakit seseorang pesakit.

• Imunoterapi

  Imunoterapi berfungsi melalui pelbagai cara, tetapi konsep asasnya adalah untuk membantu sistem imun mengenal pasti dan menyerang sel kanser. Salah satu pendekatan yang lebih baharu ialah antibodi bispesifik. Ubat ini bertindak seperti jambatan: satu bahagian melekat pada sel limfoma, manakala bahagian yang lain melekat pada sel imun yang dikenali sebagai sel-T. Dengan mendekatkan kedua-dua sel ini, rawatan tersebut membantu sistem imun menyasarkan sel limfoma.

• Pemindahan Sel Stem

  Bagi sesetengah pesakit yang limfomanya kembali atau sukar dirawat, pemindahan sel stem mungkin dipertimbangkan. Dalam satu pendekatan yang lazim digunakan, sel stem pembentuk darah milik pesakit sendiri dikumpulkan dan disimpan sebelum pesakit menjalani kemoterapi intensif. Sel stem tersebut kemudiannya dikembalikan kepada pesakit bagi membantu sumsum tulang pulih. Prosedur ini dikenali sebagai pemindahan sel stem autologous.

• Terapi Sel CAR-T

  Ini merupakan terapi sel yang semakin berkembang untuk limfoma kanak-kanak. Dalam rawatan ini, sel-T milik pesakit sendiri dikumpulkan dan diubah suai di makmal khusus supaya sel tersebut dapat mengenal pasti penanda tertentu pada sel limfoma. Sel imun yang telah diubah suai ini kemudiannya dimasukkan semula ke dalam badan pesakit, di mana ia boleh mencari dan menyerang sel limfoma.

“Perkara penting yang perlu difahami ialah rawatan baharu ini tidak semestinya menggantikan kemoterapi. Sebaliknya, kita kini mempunyai lebih banyak pilihan rawatan. Bergantung kepada jenis limfoma dan keadaan pesakit, rawatan mungkin melibatkan gabungan beberapa pendekatan yang berbeza,” tambah Dr Haris.

3. Kelebihan Terapi Bersasar dan Imunoterapi untuk Limfoma Kanak-kanak

Terapi bersasar menggunakan ubat-ubatan yang direka untuk menyekat ciri-ciri tertentu yang membantu sel limfoma berkembang dan terus hidup. Antara kelebihannya ialah:

1. Berbanding menyerang sel yang membahagi dengan pantas secara menyeluruh, terapi bersasar memberi tumpuan kepada kelemahan tertentu pada sel limfoma.
2. Oleh kerana rawatan ini lebih bersasar, ia berpotensi mengurangkan sebahagian kesan terhadap sel sihat yang sering dikaitkan dengan kemoterapi konvensional.
3. Ujian genetik dan molekul boleh membantu doktor mengenal pasti pesakit yang mempunyai ciri tertentu pada limfoma mereka yang boleh disasarkan dengan ubat-ubatan tertentu.
4. Yang penting bagi kanak-kanak, pendekatan bersasar pada masa hadapan mungkin membolehkan sesetengah pesakit mencapai kadar kesembuhan yang sama dengan penggunaan kemoterapi konvensional yang lebih rendah.

Imunoterapi pula berfungsi dengan membantu sistem imun badan mengenal pasti dan melawan sel limfoma. Antara kelebihannya ialah:

1. Sistem imun berpotensi untuk terus menyerang sel limfoma walaupun selepas rawatan selesai diberikan.
2. Sesetengah imunoterapi boleh membantu mengawal limfoma untuk tempoh yang lebih lama, terutamanya dalam kes tertentu apabila limfoma kembali semula (berulang).
3. Sesetengah terapi sel boleh melatih atau mengubah suai sel imun pesakit supaya dapat mengenal pasti dan menyerang sel limfoma, walaupun mekanismenya berbeza bergantung kepada jenis rawatan.

Dalam jangka panjang, gabungan terapi imun dan terapi bersasar mungkin membolehkan penggunaan kemoterapi dikurangkan atau tidak diperlukan langsung bagi sesetengah pesakit yang terpilih.

Prognosis Masa Kini dan Masa Depan Rawatan Limfoma Kanak-kanak

Prognosis bagi kebanyakan kanak-kanak yang menghidap limfoma pada masa kini adalah sangat menggalakkan, walaupun ia berbeza bergantung kepada subjenis limfoma, tahap penyakit, ciri-ciri molekul, tindak balas terhadap rawatan dan sama ada penyakit tersebut kembali.

“Limfoma Hodgkin dalam kalangan kanak-kanak mempunyai antara kadar kesembuhan tertinggi dalam bidang onkologi pediatrik, dengan kira-kira 90–95% kanak-kanak dan remaja berjaya disembuhkan. Bagi limfoma bukan Hodgkin dalam kalangan kanak-kanak dan remaja pula, kadar kelangsungan hidup relatif lima tahun adalah sekitar 90% bagi tempoh 2013 hingga 2019, walaupun hasil rawatan berbeza mengikut subjenis dan kumpulan risiko,” kata Dr Kogilavani.

Peningkatan ini didorong oleh klasifikasi penyakit yang lebih baik, rawatan yang disesuaikan berdasarkan risiko dan tindak balas terhadap rawatan, penjagaan secara multidisiplin serta kemajuan dalam penjagaan sokongan.

Melangkah ke hadapan, kemajuan dalam ujian genomik dan molekul, terapi bersasar, imunoterapi, terapi selular serta pemantauan yang lebih baik berpotensi menjadikan rawatan semakin diperibadikan. Matlamatnya bukan sekadar untuk menyembuhkan lebih ramai kanak-kanak, tetapi memastikan mereka mencapai kesembuhan dengan kesan jangka panjang yang minimum serta kualiti hidup yang lebih baik.

Untuk maklumat lanjut mengenai rawatan Cancer Care di SJMC, sila hubungi Cancer Care Coordinator: +6019-218 3595 / +6019-628 4130